Naučni saradnik i aktivni mladi istraživač projekta, dr Bogdana Stamenković Jajčević, objavila je originalni naučni rad pod nazivom „Evolucija biosfere: Vladimir I. Vernadski i koncept zajedničke evolucije“ (The evolution of the biosphere: Vladimir I. Vernadsky and the concept of common evolution) u časopisu History and Philosophy of the Life Sciences. U ovom radu, dr Stamenković Jajčević razmatra jednu od uticajnih, ali donekle zaboravljenih, teorija tzv. sistemske nauke o Zemlji 20. veka – Vernadskijevu teoriju o biosferi. Pored predstavljanja Vernadskijevog stanovišta, dr Stamenković Jajčević pokazuje kako Vernadski menja naše razumevanje živih formi (tzv. žive materije), njihove uloge u prirodnom sistemu, te njihovog odnosa prema neživoj prirodi (tj. inertne materije). Pored toga, rad analizira na koji način ove promene utiču na našu koncepciju evolucije organizama i, kako to dr Stamenković Jajčević pokazuje, vode ka usvajanju stanovišta o tzv. zajedničkoj evoluciji organizama i njihovog okruženja u Vernadskijevoj Biosferi.

Rad dr Stamenković Jajčević se može pronaći na sledećem linku:

Naučni saradnik i aktivni mladi istraživač projekta, dr Bogdana Stamenković Jajčević, objavila je recenziju knjige Andreasa V. Dauma pod nazivom „Aleksandar fon Humbolt: Sažeta Biografija“ (Alexander von Humboldt: A Concise Biography). Istraživanje dr Stamenković Jajčević, između ostalog, uključuje i naturalističku teoriju Aleksandra fon Humbolta, značajne figure u istoriji i filozofiji nauke, posebno biologije. U svojoj recenziji, dr Stamenković Jajčević izlaže svoje mišljenje o Daumovoj knjizi i daje preporuku za čitanje iste, kako onima koji žele da se upoznaju sa Humboltom, tako i istoričarima, filozofima i naučnicima koji žele da se podsete ovog značajnoj putopisca i istraživača.
Recenzija dr Stamenković Jajčević je objavljena u časopisu The British Journal for the History of Science, a može se pročitati na sledećem linku:

Na poziv dekanice Filozofskog fakulteta u Ljubljani, prof. dr Mojce Schlamberger Brezar, i rukovodioca Odsjeka za filozofiju, prof. dr Vojka Strahovnika, rukovodilac projekta NAFASEP, Vladimir Drekalović, je u svojstvu gostujućeg profesora u periodu od 15. do 19. decembra 2025. godine realizovao studijsku posjetu Odsjeku za filozofiju Filozofskog fakulteta Univerziteta u Ljubljani. Tokom ove posjete je realizovao nekoliko sastanaka i ostvario više susreta i kontakata sa nekoliko profesora ovog odsjeka. Rezultat tih sastanaka su konkretni dogovori koji se odnose na umrežavanje filozofa sa prostora bivše Jugoslavije, buduću akademsku saradnju i istraživačku kooperaciju u vezi sa budućim zajedničkim aktivnostima. Akademski domaćin ove posjete je bila doc. dr Nina Petek, a profesor Drekalović se sastao i ostvario kontakte sa više kolega među kojima su prof. dr Franci Zore, doc. dr Borut Trpin i dr Jan Ciglenečki.
Među ostalim aktivnostima, tokom posjete, profesor Drekalović je održao predavanje Potential and Actual Infinity – Sources of Contemporary Discussions in the Philosophy of Mathematics u kojem je ukazao na najbitnije razlike koje se u oblasti filozofije matematike navode kao kriterijumi za razlikovanje dva pojma beskonačnosti.

Link na objavu predavanja:

Link na foto album:

Od 10. do 11. decembra 2025. godine u Svečanoj sali Srpske akademije nauka i umetnosti održan je međunarodni naučni skup Tri veka Kanta: saznanje, nauka i vrednosti. Skup je organizovan od strane Filozofskog fakultet Univerziteta u Beogradu, partnera u projektu NAFASEP i SANU. Na njemu je učešće uzelo oko pedeset izlagača.
Imanuel Kant nesumnjivo predstavlja jednu od najveličanstvenijih ličnosti u istoriji moderne filozofije. Međutim, Kantov značaj nije moguće ograničiti samo na okvire čisto istorijskog, jer bi se tako napravila nepromišljena filozofska greška. Sjedinjujući saznanje, moral, ukus i svrhu u okvir svoje kritičke filozofije, Kant je ponudio razumijevanje racionalnosti koje čak i danas određuje tok filozofskih rasprava. Njegovo filozofsko naslijeđe se može artikulisati kroz njegova tri čuvena pitanja na koja i danas nije odgovoreno u epistemološkim, etičkim i širim društveno-političkim raspravama: „Šta možemo da znamo?“, „Šta treba da činimo?“ i „Čemu možemo da se nadamo?“. Upravo ova tri pitanja su predstavljala teorijsku osnovu i problemsko polazište konferencije.
Na skupu je svoj rad What Do We Know About the Existence of Mathematical Infinity? predstavio Vladimir Drekalović. U svom izlaganju je podsjetio na pojmove potencijalne i aktualne beskonačnosti te prvi od tih pojmova sagledao u vezi sa Kantovim apriornim shvatanjem znanja o elementarnim matematičkim pojmovima i tvrđenjima. Pokazao je, ma koliko to bilo neočekivano, da je u „praktično-eksperimentalnim“ uslovima u vezi sa znanjem o matematičkim objektima na kojima se temelji pojam potencijalne beskonačnosti, iskustveni, a ne apriorni pristup dominantan. Sa druge strane, analizirao je pojam aktualne beskonačnosti pokazujući da ideja Kantorove hijerarhije beskonačnosti zajedno sa strukturalističkim pogledom na pitanje odnosa matematičke i fizičke stvarnosti vodi ka apriornim i metafizičkim pozicijama.

Link na program skupa:

Link na foto album:

Konteksti 2025

Saradnik u istraživanju msr Bojan Milunović učestvovao je na Osmom međunarodnom interdisciplinarnom skupu naučnika i mladih istraživača iz oblasti društvenih i humanističkih nauka Konteksti 2025, održanom 1. decembra 2025. godine u prostorijama Filozofskog fakulteta Univerziteta u Novom Sadu.

Cilj skupa bio je okupljanje mladih naučnika iz različitih oblasti društvenih i humanističkih nauka radi razmene iskustava i ideja, u cilju promovisanja interkulturalnog i interdisciplinarnog dijaloga. U izlaganju na temu "Dve teze o deidealizaciji naučnih modela", Milunović je analizirao deidealizaciju u naučnim kontekstima i demonstrirao način na koji nam filozofska analiza nauke može pomoći da razumemo bitne aspekte empirijske realnosti prakse modelovanja.

LINK

U Podgorici je 20. novembra 2025. godine održan sastanak istraživačkog tima projekta Nafasep. Članovi tima su analizirali dodatni učinak tima u okviru Projekta. Dogovorili su neposredne aktivnosti koje su se odnosile na realizovanje konferencije koja je organizovana isti dan u Podgorici. Takođe, isplanirane su buduće aktivnosti u okviru Projekta koje su vezane za studijsku posjetu istraživačkog tima koja bi trebalo da se realizuje tokom februara 2026. godine na Filozofskom fakultetu u Beogradu. Napravljen je orijentacioni program studijske posjete kao i draft lista učesnika skupa koji će biti organizovan tokom te posjete.

Foto:

U Rektoratu Univerziteta Crne Gore je 20. novembra 2025. godine održana konferencija Nauka, filozofija nauke i naučna metodologija II. Konferencija je bila otvorena za javnost i predstavlja dio aktivnosti koje se organizuju u okviru naučnoistraživačkog projekta NAFASEP čiji je nosilac Filozofski fakultet, a koji finansira Ministarstvo prosvjete, nauke i inovacija Crne Gore. Uvodnim riječima učesnicima se obratio predsjednik Organizacionog odbora, prof. dr Vladimir Drekalović, a Konferenciju je otvorila dekanica, prof. dr Tatjana Novović.

Na ovom skupu koji je organizovan u hibridnom formatu su o svojim dostignućima govorili filozofi, filolozi, sociolozi, pedagozi, istoričari, politikolozi, ekonomisti, komunikolozi, teoretičari umjetnosti, fizičari, biolozi, inžinjeri, istraživači iz oblasti sporta, ukupno 40 izlagača iz Srbije, Bosne i Hercegovine, Slovačke, Rumunije, Poljske, Ukrajine, Argentine i Crne Gore. Izlagači su, među ostalima, bili i članovi dvije akademije, akademik CANU prof. dr Igor Đurović, jedan od plenarnih izlagača, profesor Elektrotehničkog fakulteta UCG, i akademik SANU prof. dr Boris Milosavljević, filozof Balkanološkog instituta SANU.

Konferencija je bila pokušaj da se neki od porušenih mostova između prirodnih i društveno-humanističkih nauka obnove kako na sadržajnom tako i na personalnom nivou. Organizacijom ovakvog događaja dat je dodatni impuls u smjeru obezbijeđenja naučno-istraživačke klime u kojoj će se identitet nauke kao jedinstvene duhovne djelatnosti koja donosi opštu korist društvu postepeno idejno vraćati svojim antičkim korijenima u kojima su sve nauke bile pod okriljem jednog opšteg pogleda na svijet – filozofije.

Program konferencije i knjiga apstrakata:
Foto album:
Video:

U petak, 14. novembra 2025. godine na Filozofskom fakultetu Univerziteta u Banjoj Luci, održani su tradicionalni, 26. po redu, Banjalučki novembarski susreti. Skup je bio multidisciplinarno orijentisan i u okviru njega su izlaganja organizovana u okviru četiri sekcije, za filozofiju, psihologiju, istoriju i pedagoške nauke.

Na skupu je svoj rad Postoji li beskonačnost saglasno argumentaciji savremenog platonizma? predstavio Vladimir Drekalović. U svom izlaganju je ispitivao da li je na osnovu nekog od dva savremena argumenta matematičkog platonizma moguće govoriti o postojanju matematičke, a onda i drugih vrsta beskonačnosti. U tom cilju ispitivao je da li je beskonačnost samo neizostavan ili objašnjivački neizostavan matematički entitet za nauku. Na primjeru računanja površine ispod krive linije provjeravao je istinitost tvrdnje prema kojoj je uloga beskonačnosti isključivo statička, ali ne i dinamička, objašnjivačka.

Program skupa:
Knjiga apstrakata:
Link na foto album:

Rukovodilac projekta NAFASEP, Vladimir Drekalović, je u svojstvu gostujućeg profesora 15. oktobra 2025. godine održao predavanje „Filozofija i nauka“ studentima Instituta za filozofiju i kognitivnu nauku Univerziteta u Šćećinu. U predavanju je istakao neke bitne relacije koje se mogu naglasiti u savremenom shvatanju ove dvije oblasti. Ovu priliku je iskoristio da studentima i profesorima Instituta predstavi Univerzitet Crne Gore i Studijski program za filozofiju Filozofskog fakulteta. Univerzitet u Šćećinu je najveći univerzitet u Zapadnopomorskom vojvodstvu Poljske i čini ga osamnaest univerzitetskih jedinica.

Link na foto album:

Četvrtog oktobra 2025. godine na Filozofskom fakultetu Univerziteta u Novom Sadu održan je međunarodni naučni skup LANGUAGES AND SOCIAL SCIENCES IN CONTACT: REMEMBRANCE CULTURE.
Vladimir Drekalović je predstavio rad pod naslovom INFINITY AS A FORM OF MULTIDISCIPLINARY MEMORY – THE POINT OF INTERSECTION OF PHILOSOPHY, THEOLOGY, PHYSICS AND MATHEMATICS koji je nastao u koautorstvu sa profesoricom Marom Šćepanović. Autori rada su predstavili argumente u prilog teze da je beskonačnost jedan od pojmova čije postojanje i multidisciplinarna priroda predstavlja direktan dokaz o postojanju zajedničkog praishodišta svih naučnih disciplina.

Link na program skupa i knjigu apstrakata:

Link na foto album:

U periodu od 26. do 27. septembra 2025. godine na Univerzitetu u Istočnom Sarajevu održan je međunarodni naučni skup Nauka i nastava danas. Na skupu je učestovalo 234 izlagača iz 22 države.

Vladimir Drekalović je predstavio rad pod naslovom Filozofija nauke i savremena nastava u kojem je iznio argumente u prilog tezi da je filozofija nauke oblast koja bi morala biti dio savremenih planova i programa koji se odnose na edukaciju nastavnika na svim nivoima, počevši od osnovne škole pa do univerziteta. Na nekoliko konkretnih primjera je pokazano koliki je značaj filozofije pojedinih nauka za obrazovanje đaka i i studenata.

Link na program skupa:

Link na Knjigu apstrakata:

Link na galeriju:

U periodu od od 22. do 23. septembra 2025. godine u opštini Knić, u Srbiji, održan je tradicionalni filozofski skup VI gružanski filozofski susreti. Skup je otvorio ministar telekomunikacija i informisanja u vladi Srbije, prof. dr Boris Bratina. Na skupu je učešće uzelo šesnaest govornika iz Srbije, Crne Gore, Bosne i Hercegovine i Rusije. Uvodna predavanja su održali profesor Boris Bratina i profesorica Divna Vuksanović.

Na skupu je svoj rad Država i državni mediji predstavio Vladimir Drekalović. U svom izlaganju je dao analizu odnosa i povezanosti uređivačke politike takozvanih državnih medija, sa akcentom na RTCG, sa ideološkim kretanjima i promjenama u političkom vrhu Crne Gore počevši od 1990. godine pa do sadašnjeg trenutka.

Knjiga apstrakata:

Link na galeriju:

U periodu od 8-12 jula 2025. godine u Bukureštu, Rumunija, održao se 12.. Kongres Balkanske Unije Fizičara (https://bpu12.ucv.ro/), Na njemu je prof. dr Mara Šćepanović prezentovala rad koji jeurađen uz koautorstvo prof. dr Vladimira Drekalovića,. Rad pod nazivom: THE INTERRELATION OF PHYSICS AND PHILOSOPHY: A DIALOGUE BETWEEN SCIENCE AND THOUGHT, ispituje duboku i trajnu vezu između fizike i filozofije, odnos koji je oblikovao putanju ljudskog istraživanja od antike do danas. Prateći njihove zajedničke istorijske korijene, ovaj rad naglašava kako su rane filozofske spekulacije postavile temelje naučnom rasuđivanju. Uprkos modernom institucionalnom razdvajanju između ove dvije discipline, fizika nastavlja da se bori sa pitanjima koja su fundamentalno filozofske prirode, pitanjima koja se tiču suštine vremena, prostora, uzročnosti, determinizma i prirode same stvarnosti.

32. regionalni filozofski skup u Sremskim Karlovcima

U okviru 54. Brankovog kola, jedne od najznačajnih kulturnih manifestacija Srbije, a u organizaciji Srpskog filozofskog društva, održan je 32. regionalni filozofski skup. Na skupu je učešće uzelo 25 filozofa iz Srbije, Bosne i Hercegovine i Crne Gore. Crnu Goru su na ovom skupu predstavljali Sonja Tomović Šundić sa Fakulteta političkih nauka Univerziteta Crne Gore i Vladimir Drekalović sa Filozofskog fakulteta istog univerziteta. Skup je tradicionalno održan u izuzetnom istorijskom ambijentu Sremskih Karlovaca i Karlovačke gimnazije, prve srpske gimnazije.

Vladimir Drekalović je održao predavanje pod naslovom Jedno savremeno razumijevanje odnosa matematičkih struktura i fizičkog svijeta – negiranje ili potvrda tradicionalnog pristupa? u kojem je dao analizu i kritički osvrt na članak Mary Leng Models, structures, and the explanatory role of mathematics in empirical science, objavljenom 2021. godine u časopisu Synthese.

Ovaj skup je bio prilika za osnaženje starih kao i jačanje novih veza među filozofima Srbije, Bosne i Hercegovine i Crne Gore.

Program skupa

Knjiga sažetaka

Brankovo kolo

Link na snimak izlaganja:

Link na foto galeriju:

U okviru aktivnosti predviđenih nacionalnim naučno-istraživačkim projektom NAFASEP (Nauka i njeni filozofski aspekti u savremenom balkanskom prostoru – ideja naučne integracije) koji finansira Ministarstvo nauke, prosvjete i novacija, a na poziv slovačkih kolega, profesor Vladimir Drekalović je od 18. do 20. juna 2025. godine bio gost Studijskog programa za filozofiju Filozofskog fakulteta Univerziteta Komenski u Bratislavi. Ovom posjetom je je osnažena već postojeća saradnja između dva univerziteta u oblasti filozofije nauke. U okviru realizovanih aktivnosti, profesor Drekalović je bio dio komisije za odbranu doktorske disertacije Non-casual Explanation in Natural Sciences koju je uspješno odbranio kandidat Dalibor Makovník. Takođe, profesor Drekalović je održao predavanje po pozivu, pod nazivom Can Mathematical Platonism be Justified by Mathematical Explanation in Science, kolegama sa Odsjeka za Logiku i metodologiju nauke Univerziteta Komenski. Navedene aktivnosti su sufinansirane crnogorskim i slovačkim nacionalnim projektima.

Linkovi na događaje:
https://fphil.uniba.sk/katedry-a-odborne-pracoviska/klmv/aktuality/

https://fphil.uniba.sk/studium/student/doktorandske-studium/obhajoby-dizertacnych-prac-2025/

Link na foto galeriju:

19. Mediteranski korijeni filozofije

U Hrvatskoj, u Splitu, je od 3. do 5. aprila 2025. godine održana međunarodna filozofska konferencija Mediteranski korijeni filozofije, devetnaesta po redu. Na konferenciji je učestvovalo 35 izlagača iz 8 država.

U okviru realizacije aktivnosti projekta Nafasep Vladimir Drekalović je na konferenciji izložio rad pod naslovom Infinity – The Multidisciplinary Interface Between Philosophy, Mathematics and Theology. Rad se bavi analizom pojma beskonačnosti i različitim aspektima sa kojih se ovaj pojam može razmatrati.

Link na program Konferencije:
https://sites.google.com/view/mkf-ffst/programprogramme/programprogramme

Link na galeriju Konferencije:
https://sites.google.com/view/mkf-ffst/po%C4%8Detna-stranicahome/galerijagallery

Knjiga apstrakata:

Link na foto galeriju:

Filozofija interdisciplinarnosti i fenomen interdisciplinarne razmene u praksi naučnog modelovanja

Saradnik u istraživanju projekta msr Bojan Milunović objavio je rad u tematskom zborniku Jezik i društvene nauke u kontaktu: izazovi interdisciplinarnosti, nastalom na osnovu izlaganja na istoimenoj međunarodnoj konferenciji održanoj 5. oktobra 2024. na Filozofskom fakultetu Univerziteta u Novom Sadu.

Rad ispituje fenomen interdisciplinarne saradnje i razmene u praksi naučnog modelovanja. Kroz studiju slučaja konstrukcije Lotka-Voltera matematičkog modela predatorstva, autor nastoji da odgovari na pitanja šta modele čini pogodnim predmetom interdisciplinarne razmene, i šta nam epizode razmene modela otkrivaju o prirodi interdisciplinarnog naučnog rada.

Link na zbornik:

Nova prilika za dijalog i razmjenu znanja između balkanskih i anglosaksonskih filozofa.

U glavnom gradu Bugarske je od 17. do 19. marta 2025. godine održan međunarodni naučni skup filozofa pod nazivom UNDERSTANDING vs. KNOWLEDGE IN SCIENCE, FICTION AND ART. Pokrovitelj ovog događaja su bili Institut za filozofiju i sociologiju Bugarske akademije nauka i Univerzitet sv. Kliment Ohridski iz Sofije.
Na skupu je izlaganje imalo sedamnaest filozofa iz Bugarske, Rumunije, Srbije, Crne Gore, Velike Britanije i Sjedinjenih Američkih Država. Vladimir Drekalović je u okviru realizacije aktivnosti predviđenih projektom Nafasep izlagao rad pod nazivom Mathematical Explanation in Science as Support for Mathematical Platonism. Učesnike skupa je upoznao sa nekim savremenim oblicima matematičkog platonizma kao i pokušajima da se takva stanovišta naučno zasnuju. Link na program skupa i knjigu apstrakata

Informacije o skupu

Knjiga apstrakata

Program skupa

Foto galerija

U Podgorici je 27.9.2024. godine, na Univerzitetu Crne Gore, održana međunarodna naučna konferencija „Nauka, filozofija nauke i naučna metodologija“. Konferencija je dio aktivnosti koje se sprovode u okviru naučnog projekta NAFASEP, a čiji je nosilac Filozofski fakultet Univerziteta Crne Gore. Izdavačka kuća Golbi je publikovala Zbornik radova sa ovog naučnog skupa. U Zborniku, čiju redakciju čine naučnici iz deset evropskih zemalja, je objavljeno osamnaest istraživačkih tekstova u kojima se razmatraju opšta pitanja nauke, filozofije nauke i naučne metodologije.

Link do zbornika